Foto: AI / Webinfo
Zavod za zaštitu spomenika kulture iz Zrenjanina evidentirao je veći broj objekata na teritoriji srednjeg Banata pod prethodnom zaštitom, pozivajući se na odredbe Zakona o kulturnom nasleđu. Među njima su i objekti sa teritorije opštine Novi Bečej, uključujući centralnu zonu naselja, ali način na koji su ti podaci objavljeni ostavlja prostor za pitanja.
Iako se u pojedinim medijima navodi da je Zavod objavio obaveštenje o evidentiranju objekata, na zvaničnoj internet prezentaciji ustanove takav dokument nije dostupan kao jedinstvena celina. Umesto toga, podaci su objavljeni parcijalno, kroz više odvojenih stranica po opštinama, bez jasno naznačenog datuma i bez objedinjene liste koja bi omogućila lak uvid građanima.
Iz dostupnih podataka može se zaključiti da je prethodnom zaštitom obuhvaćen širi centar Novog Bečeja, odnosno prostor oko Trga oslobođenja i okolnih ulica, među kojima su Maršala Tita, Žarka Zrenjanina i Svetozara Miletića. U toj zoni nalaze se brojni objekti od javnog i istorijskog značaja, uključujući Dom kulture, hotel „Jadran“, Rimokatoličku crkvu svete Klare Asiške i zgradu Osnovne škole „Miloje Čiplić“, kao i niz stambenih i javnih objekata koji čine urbanističku celinu starog jezgra naselja.
Pored centralne zone, pod prethodnom zaštitom evidentirani su i pojedinačni objekti u drugim mestima opštine. U Novom Miloševu to je kompleks dvorca Karačonji sa pratećim objektima, u Bočaru su obuhvaćeni dvorac Hertelendi–Bajić, crkva Svete Katarine i zgrada Osnovne škole „Dositej Obradović“, dok se u ataru Kumana pod ovom merom našla i stara crpna stanica u blizini reke Tise.
Prethodna zaštita predstavlja početnu fazu zaštite kulturnih dobara i podrazumeva da se objekti ne mogu menjati, rušiti ili rekonstruisati bez saglasnosti nadležnog zavoda. Vlasnici i korisnici dužni su da ih održavaju i čuvaju, dok sa druge strane mogu ostvariti određena prava, poput naknade štete ili poreskih olakšica. Iako postupak trajne zaštite još nije završen, objekti u ovoj fazi već imaju režim koji je u velikoj meri izjednačen sa zaštićenim kulturnim dobrima.
Za razliku od ovih objekata, na teritoriji opštine Novi Bečej već postoje kulturna dobra sa utvrđenim statusom, poput Arače, Glavaševe kuće, pojedinih dvoraca i crkava, koja su prošla kompletnu proceduru zaštite i imaju jasno definisan pravni status.
Način na koji su podaci o prethodnoj zaštiti objavljeni otvara pitanje transparentnosti, s obzirom na to da građani i vlasnici objekata nemaju jednostavan i jasan uvid u to koji su objekti tačno obuhvaćeni ovom merom, niti kada je odluka formalno doneta.
