Foto: Katarina Golić / obrada: Webinfo
Građani opštine Čoka godinama su iz budžeta plaćali medijske sadržaje koji su, po zakonu, morali da ostvaruju javni interes — pravovremenom i nepristrasnom informisanju, temama od lokalnog značaja, informisanju nacionalnih manjina na maternjem jeziku, kao i pitanjima zaštite životne sredine i zdravlja ljudi.
Postavlja se pitanje — šta su građani zaista dobijali zauzvrat.
Autor teksta: Tijana Janković
U više naselja opštine Čoka, uključujući Padej, Sanad i Ostojićevo, voda za piće sadrži višestruko povišene koncentracije arsena — u pojedinim slučajevima i više od deset puta iznad dozvoljene granice. U takvim uslovima, voda iz česme nije nešto što se podrazumeva: kuva se, kupuje ili donosi sa drugih izvora. Za mnoge stanovnike to nije vest — već svakodnevica. Uz to, podaci iz javno dostupnih izvora ukazuju i na nepostojanje kanalizacione mreže u većini naseljenih mesta, kao i na druge komunalne i infrastrukturne probleme. Iako su pojedine od ovih tema povremeno pominjane u javnom prostoru, ne uočava se kontinuitet medijskog izveštavanja koji bi ukazivao da su sistematski bile u fokusu informisanja građana.
Sadržaji o manifestacijama, sportu i kulturi jesu legitiman deo javnog informisanja, ali spadaju u domen svakodnevnog praćenja — onoga što bi svaka redakcija objavljivala u okviru svog redovnog rada, nezavisno od projektnog finansiranja. Dostupna dokumentacija pokazuje da se značajan deo projekata svodio upravo na takav tip izveštavanja: dolazak na unapred zakazane događaje, beleženje onoga što se desilo i prenošenje izjava učesnika.
Postavlja se pitanje šta je dodatna vrednost koju je projektno finansiranje donosilo — i ko je sve godinama dobijao sredstva.
Tri kruga kretanja novca
Ilustracija: AI / Webinfo
Kada se petogodišnja dokumentacija — ugovori, prijave, narativni i finansijski izveštaji koje je Webinfo pribavio — sagleda u celini, vidi se trostepeni model kretanja javnog novca:
Prvi krug — direktna isplata iz budžeta opštine Čoka firmi VTV d.o.o. Subotica ili njenim ograncima.
Drugi krug — unutrašnje prebacivanje sredstava kroz naknade, postprodukciju i usluge koje pružaju subjekti iz iste medijske grupacije ili poslovnog okruženja.
Treći krug — angažovanje spoljnih partnera, udruženja i preduzetnika, među kojima se nalaze i lica neposredno povezana sa VTV-om, uključujući Draganu i Vladana Stefanovića.
Tako se stvara model koji formalno ima više učesnika, više računa i više vrsta usluga, ali u kojem se, prema dokumentaciji, ista firma i ista lica pojavljuju u različitim ulogama — kao korisnik sredstava, kao dobavljač, i kao pružalac pojedinačnih usluga unutar istog projekta. Sedište firme je u Subotici, emitovanje je išlo preko Bečeja i Novog Bečeja, a 2023. i preko portala vojvodjanski.com.
Upravo taj model — u kojem se ista imena pojavljuju u više uloga — ponavlja se kroz više analiziranih projekata.
VTV: iznosi koji rastu, mediji koji se menjaju, korisnik koji ostaje isti
U svim godinama korisnik sredstava je isto pravno lice — VTV d.o.o. Subotica. U dokumentaciji se ista firma pojavljuje direktno ili kroz svoje ogranke: najpre kao TV Bečej, zatim kao TV Novi Bečej. 
U 2023. godini dolazi do promene modela realizacije: projekat se, pored emitovanja na TV Novi Bečej, realizuje i preko portala vojvodjanski.com, koji nije u vlasništvu VTV-a, već udruženja građana G Point iz Novog Sada, uz čiju saglasnost su projektni sadržaji objavljeni.
Na taj način, deo projekta formalno se vodi kao sadržaj za internet medij, iako istovremeno obuhvata i televizijsku produkciju.
Novosadska TV: paralelni petogodišnji obrazac
Pored VTV-a, dokumentacija pokazuje da je Novosadska TV d.o.o. iz Novog Sada takođe pet godina uzastopno dobijala značajan deo sredstava iz budžeta opštine Čoka:
Novosadska TV je za pet godina dobila gotovo identičan iznos kao VTV — 5,3 miliona dinara. Time se kroz samo dva korisnika sredstava, oba sa sedištem van opštine Čoka, prelilo preko 10,6 miliona dinara budžetskog novca namenjenog informisanju građana Čoke.
Dodatno, u dokumentaciji projekta „Čokanske razglednice" iz 2023. godine, Novosadska TV pojavljuje se i kao podizvođač VTV-u — angažovana za snimanje video materijala koje se plaća iz para namenjenih VTV-u. Tako se ista firma, u istoj godini, na istom konkursu pojavljuje u dvostrukoj ulozi: kao samostalni dobitnik javnih sredstava i kao podizvođač drugom dobitniku istog konkursa.
Domet — ključno pitanje konkursa
Formalno, pravila konkursa ne zabranjuju medijima sa sedištem van opštine da konkurišu. Suština je drugačija: javni novac za informisanje građana opštine Čoka treba da bude usmeren ka medijima koji do tih građana zaista i stižu.
Sedište medija nije presudno. Presudan je stvarni domet kod ciljne publike, odnosno koliko građana opštine Čoka zaista prati ili “konzumira” sadržaje finansirane javnim novcem.
Iz analizirane dokumentacije ne može se utvrditi da je opština Čoka u procesu odlučivanja o dodeli sredstava proveravala domet ovih medija među svojim građanima.
Istovremeno, u dokumentaciji aplikanata se kao primarna ciljna grupa navode građani opštine Čoka i regiona Banata. Međutim, nije jasno na osnovu kojih podataka je procenjeno da upravo ovi mediji predstavljaju adekvatan kanal za dosezanje te ciljne publike.
Dodatno pitanje je i jezik informisanja. Prema Popisu 2022, opština Čoka imala je 8.556 stanovnika, od čega je 3.835 Mađara i 3.470 Srba, pa su Mađari najbrojnija nacionalna zajednica u opštini.
U dostupnim projektnim sadržajima u periodu od 2019. do 2023. godine, kao i u analiziranim izveštajima koji se odnose na projekte firme VTV d.o.o. Subotica, Webinfo nije našao naznake da su sadržaji objavljivani i na mađarskom jeziku.
Istovremeno, dokumentacija iz ranijih godina pokazuje da je informisanje na mađarskom jeziku prepoznato kao poseban javni interes u okviru istog konkursa – pojedini projekti su upravo po tom osnovu ocenjeni kao posebno vredni i podržani, uz jasno navođenje da doprinose informisanju mađarske zajednice na maternjem jeziku.
Webinfo je, takođe, radi provere stvarnog dometa sadržaja realizovanih putem medija kao što su TV Bečej, TV Novi Bečej i portal vojvodjanski.com, prikupio iskustva građana putem lokalne Fejsbuk stranice „Čoka bez cenzure“. Odgovori se ne mogu tretirati kao reprezentativno istraživanje, ali ukazuju na obrazac koji se prepoznaje i u dokumentaciji: građani koji su odgovorili navode da se nisu informisali putem TV Bečej, TV Novi Bečej, niti portala vojvodjanski.com.
U projektnoj dokumentaciji kao jedan od ključnih ciljeva navodi se „podizanje nivoa informisanosti građana opštine Čoka i regiona Banata". Postavlja se suštinsko pitanje: kako je moguće meriti povećanje informisanosti građana, ukoliko se sadržaji plasiraju putem medija koji za tu publiku nisu primarni izvor informacija — i ukoliko opština nikada nije utvrdila njihov stvarni domet.
Istraživanja bez podataka
Foto: Navod o sprovedenoj anketi kao osnovu za izbor tema — bez podataka o uzorku, metodologiji i rezultatima
Posebno se kao pitanje nameće uloga „početnih“ i „završnih“ istraživanja, koja se u projektima pojavljuju kao značajne budžetske stavke.
U projektima čiji se sadržaj u najvećoj meri zasniva na praćenju unapred planiranih događaja — manifestacija, sportskih i kulturnih aktivnosti, ostaje nejasno šta je konkretno predmet takvih istraživanja. Za razliku od istraživačkih ili analitičkih projekata, gde istraživanje predstavlja osnov za izbor tema, ovde su teme unapred određene kalendarom događaja, a često ih, kao deo svakodnevnog praćenje i informisanja posećuju i o njima pišu i drugi medij koji nisu sufinansirani za proizvodnju medijskih sadržaja.
U tom kontekstu, nije jasno na koji način su ta istraživanja uticala na sadržaj, domete i ciljeve — niti šta je zapravo njima bilo predmet analize.
Dodatno, ta istraživanja se ne pojavljuju samo kao opis aktivnosti, već i kao stavke koje su fakturisane i plaćane u okviru projekata. Međutim, u dostavljenoj dokumentaciji ne postoje podaci o metodologiji, uzorku, rezultatima niti mestu sprovođenja takvih istraživanja.
U narativnom izveštaju za projekat iz 2023. godine navodi se da je izbor tema zasnovan na anketi sprovedenoj među građanima opštine Čoka, na osnovu koje su definisane teme od značaja za lokalnu zajednicu. Međutim, u dokumentaciji dostavljenoj redakciji Webinfo portala ne postoje podaci o tome gde je anketa sprovedena, na kom uzorku, kojom metodologijom, niti kakvi su njeni rezultati.
Ilustrativan je primer iz 2023. godine, kada je za „početno“ i „završno“ istraživanje izdvojeno ukupno 440.000 dinara, odnosno približno četvrtina ukupnog budžeta projekta. Iako takav udeo sam po sebi nije nužno sporan, u okolnostima u kojima sadržaj nije istraživačkog karaktera, a rezultati istraživanja nisu dostupni, postavlja se pitanje njihove stvarne uloge i opravdanosti.
Tri Stefanovića u različitim ulogama
Ilustracija: Webinfo / AI
U dokumentaciji koja obuhvata period od 2019. do 2023. godine ponavljaju se tri imena sa istim prezimenom: Vladan Stefanović, Dragana Stefanović i Veselin Stefanović. Webinfo ne izvodi zaključke o njihovim međusobnim odnosima, ali dostupna dokumentacija pokazuje da se ista prezimena pojavljuju u različitim ulogama — kao direktori, zastupnici, izdavaoci računa i potpisnici dokumentacije.
U dokumentaciji iz 2019, 2020. i 2021. godine kao direktorka VTV-a pojavljuje se Dragana Stefanović, dok je od 2022. godine direktor Vladan Stefanović, koji se u ranijim prijavama pojavljivao kao glavni i odgovorni urednik i projektni menadžer. Istovremeno, u dokumentaciji iz kasnijih godina pojavljuje se i Veselin Stefanović, kao zastupnik i lice koje učestvuje u realizaciji pojedinih projektnih stavki.
U projektu iz 2023. godine, Vladan Stefanović se pojavljuje kao direktor firme koja dobija sredstva, potpisnik ugovora i izveštaja, ali i kao preduzetnik koji toj istoj firmi fakturiše usluge u okviru projekta finansiranog iz budžeta opštine Čoka. Istovremeno, Dragana Stefanović, kao bivša direktorka VTV-a, pojavljuje se kao spoljni dobavljač u istom projektu, dok se Veselin Stefanović javlja kao zastupnik jednog od angažovanih subjekata i potpisnik pojedinih računa.
Fakturisanje unutar istog kruga — projekat iz 2023.
Vladan Stefanović PR Konsalting poslovi VTV Media Subotica — 100.000 dinara za „obradu fotografija“.
Direktor firme koja dobija javni novac istovremeno, preko svoje preduzetničke radnje, fakturiše toj istoj firmi uslugu u okviru istog projekta.
Dragana Stefanović PR audio-video produkcija — 220.000 dinara za „sprovođenje početnog istraživanja“.
Bivša direktorka VTV-a, koja je ranijih godina potpisivala ugovore sa opštinom Čoka, u ovom projektu pojavljuje se kao spoljni dobavljač.
U finansijskom izveštaju projekta iz 2023. godine kao deo projektnih troškova navodi se i šira mreža angažovanih subjekata:
• DOO Medija centar Odžaci — 220.000 dinara za završno istraživanje (identičan iznos kao za početno);
• V Production DOO Subotica — 216.000 dinara za montažu (firma čiji je direktor Vladan Stefanović);
• Novosadska TV i Udruženje „Plej“ — angažovani za snimanje video materijala, pri čemu se Novosadska TV u istoj godini pojavljuje i kao samostalni korisnik sredstava na konkursu opštine Čoka;
• D.B. Production Dragutin Bećar PR — kolor korekcija.
Foto: Izvod iz registra udruženja i račun: udruženje „Plej“, čiji je zastupnik Veselin Stefanović, fakturiše VTV d.o.o. Subotica troškove snimanja video materijala u okviru projekta iz 2023. godine.
U slučaju udruženja „Plej“, prema podacima iz Agencije za privredne registre, kao zastupnik se navodi Veselin Stefanović, čije se ime u dokumentaciji pojavljuje i kao potpisnika ili izdavaoca računa za više različitih dobavljača, uključujući i račun firme V Production DOO Subotica.
U istoj dokumentaciji pojavljuju se i stavke koje se odnose na delove bruto naknada za angažovana lica — uključujući novinare, snimatelje, tonske snimatelje, fotografe i druge saradnike. Reč je o honorarima za učesnike u produkciji sadržaja.
Ko kontroliše troškove?
Na taj način, u jednom projektu finansiranom iz budžeta opštine Čoka pojavljuju se različiti pravni subjekti — firma korisnik sredstava, firme dobavljači i udruženje građana — ali se kroz njih ponavljaju ista imena u različitim ulogama, od upravljanja projektom do fakturisanja usluga.
Nema dokaza da usluge nisu obavljene. Međutim, otvara se pitanje kontrole: ko je proveravao opravdanost tih troškova, da li su usluge mogle biti realizovane unutar prijavljenih kapaciteta VTV-a i na koji način su procenjivane njihove cene u odnosu na tržišne uslove.
U svojim prijavama VTV navodi značajne tehničke i kadrovske kapacitete. U prijavi za 2023. godinu navedeno je 15 stalno zaposlenih, 22 honorarna saradnika, četiri FULL HD studija, 11 montažnih jedinica i proizvodnja više od 200 sadržaja mesečno.
Kapaciteti na papiru, angažmani u praksi
Uprkos tome, u istom projektu se posebno plaćaju obrada fotografija, montaža, snimanje video materijala, kolor korekcija, grafička obrada i istraživanja — i to dobavljačima koji su, kao što je već prikazano, povezani sa samom firmom.
Ako VTV zaista raspolaže takvim kapacitetima, postavlja se pitanje: zašto se osnovne produkcijske i postprodukcijske usluge dodatno fakturišu kroz spoljne angažmane? I da li to znači da prijavljeni kapaciteti nisu korišćeni — ili nisu bili dovoljni za realizaciju projekta?
Šta pokazuje dostavljena dokumentacija
Dokumentacija za projekat „Čokanske razglednice“ iz 2023. godine, koju je Webinfo dobio od opštine Čoka po zahtevu za pristup informacijama od javnog značaja, obuhvata skeniranu finansijsku dokumentaciju, račune, izvode, linkove ka objavljenim tekstovima na portalu vojvodjanski.com i folder sa televizijskim prilozima. Iz tih materijala vidi se da su se iste teme pojavljivale i kao tekstovi i kao TV prilozi, uz slične ili neznatno izmenjene naslove.
Prema izveštaju, realizovano je 28 sadržaja: 10 tekstova, 9 proširenih TV paketa i 9 kraćih TV paketa. To znači da prosečna prikazana vrednost jednog sadržaja iznosi oko 82.000 dinara.
Dostupni linkovi pokazuju da su teme uglavnom bile vezane za unapred planirane događaje — promocije knjiga, sportske turnire, Dan opštine, turističke i kulturne manifestacije. Uvidom u dostavljene TV priloge iz 2023. godine, Webinfo je u pojedinim snimcima uočio prisustvo i drugih medija na istim događajima — kroz vidljive mikrofone, obeležja ili način na koji su događaji snimani. To dodatno ukazuje da nije reč o ekskluzivnim sadržajima nastalim isključivo zahvaljujući projektnom finansiranju, već o događajima koje su pratile i druge redakcije u okviru svakodnevnog informativnog rada. Za te medije nije uočeno da su za konkretne sadržaje bili angažovani ili finansirani kroz predmetni konkurs, što dodatno otvara pitanje razlike između projektno finansiranih i redovnih informativnih sadržaja. Takav sadržaj nije sporan sam po sebi, ali u kontekstu projektnih troškova, istraživanja i dodatno fakturisanih produkcijskih usluga, otvara pitanje da li je javni novac doneo stvarnu dodatnu vrednost za informisanje građana.
Foto: Fotografija objavljena na portalu (levo) odgovara kadru iz TV priloga (desno), što otvara pitanje da li je reč o zasebno fotografisanom materijalu ili o izdvojenom frejmu iz video snimka.
Sagovornik Webinfo portala iz oblasti audio-video produkcije, sa dugogodišnjim iskustvom u terenskom snimanju i postprodukciji, koji je želeo da ostane anoniman, a čiji je identitet poznat redakciji, pregledao je dostavljene fotografije i TV priloge.
„Ovo izgleda kao standardna terenska TV produkcija za informativni program, odnosno uobičajeno terensko snimanje za informativni program: kamera, osnovni ambijentalni ton, izjave sagovornika i montaža priloga. Na dostavljenim TV prilozima ne čuje se posebno tonsko snimanje, već ton snimljen kamerom na terenu. Fotografije objavljene uz tekstove čak ni ne deluju kao posebno fotografisan materijal, već kao frejmovi iz video snimaka, odnosno skrinšotovi napravljeni pre dodavanja grafičkog obeležja. Kadar, boje i kompozicija poklapaju se sa video materijalom. U takvoj produkciji snimatelj po pravilu obezbeđuje i sliku i osnovni ton, pa se postavlja pitanje za šta su dodatno angažovani posebni izvođači za snimanje video materijala, ako se istovremeno kroz projekat obračunavaju i naknade za snimatelja, fotografa i tonskog snimatelja.“
To otvara pitanje strukture troškova u okviru projekta — posebno u delu koji se odnosi na produkcijske i postprodukcijske aktivnosti.
Nije sporno da se u medijskim projektima obračunavaju različite produkcijske i postprodukcijske stavke. Međutim, u ovom slučaju ostaje pitanje zašto se za sadržaje koji, prema dostavljenom materijalu, deluju kao standardna terenska TV produkcija, posebno fakturiše veći broj pojedinačnih usluga — i to delom subjektima iz istog poslovnog kruga.
Kako je novac trošen iz godine u godinu
2019: 79 odsto novca otišlo za postprodukciju subjektima iz istog kruga
Prvi ugovor zaključen je 6. avgusta 2019. između opštine Čoka i „TV Bečej – VTV d.o.o. ogranak Bečej". Projekat „Čokanski stubovi" dobio je 474.000 dinara, uz ukupnu vrednost projekta od 948.000 dinara — što ukazuje da je prijavljen kao televizijski, sa učešćem javnih sredstava od 50 odsto.
U finansijskom izveštaju vidi se da je kompletan iznos koji je dala opština Čoka prikazan kroz operativne troškove: 50.000 dinara za gorivo, 50.000 za telefon i čak 374.000 dinara za postprodukciju — gotovo 79 odsto opštinskog novca.
Kao izdavaoci računa za postprodukciju navode se VTV Medija i Razvojni centar Comnet — subjekti povezani sa istim medijskim okruženjem. Domen comnet.rs pojavljuje se i u komunikaciji TV Bečej, što dodatno upućuje na poslovnu povezanost.
2020: Opštinski novac prikazan kroz personalne troškove
Projekat „Čoka danas" dobija 800.000 dinara od ukupne vrednosti od 1.600.000 dinara. Operativni troškovi — istraživanje, grafička obrada, tonsko snimanje, scenografija, videografika i snimanje off-a — u finansijskom izveštaju prikazani su kao troškovi finansirani iz sopstvenih sredstava VTV-a.
Istovremeno, opštinskih 800.000 dinara evidentirano je kroz personalne troškove: 400.000 dinara za bruto naknadu novinara i 400.000 dinara za bruto naknadu organizatora projekta. Kao primalac, odnosno izdavalac obračuna, navodi se VTV d.o.o.
Na taj način, sredstva iz budžeta opštine u ovom projektu prikazana su kroz naknade unutar istog pravnog lica, što otvara pitanje načina evidentiranja i strukture troškova u odnosu na projektne aktivnosti.
2021: Prelazak sa TV Bečej na TV Novi Bečej
Projekat „Čoka – život, ljudi, događaji" dobija 1.200.000 dinara, uz ukupnu vrednost projekta od 2.400.000 dinara. Ovoga puta, kao medij preko kojeg se projekat realizuje navodi se TV Novi Bečej, dok je korisnik i dalje VTV d.o.o. Subotica.
2022: Vladan Stefanović postaje direktor
Projekat „Kroz Čoku" dobija 1.000.000 dinara od ukupne prijavljene vrednosti od 3.400.000 dinara. Prvobitno je planirano 10 emisija, dok je revidiranim planom realizovano šest emisija u trajanju do 20 minuta.
Finansijska specifikacija projekta iz 2022. godine pokazuje obrazac vrlo sličan onome koji će se ponoviti i u 2023. — različite stavke projekta fakturišu različiti dobavljači, među kojima ima i onih sa povezanim ili istim ljudima u upravljačkim funkcijama. U dokumentaciji se, između ostalog, kao izdavaoci računa pojavljuju Magazin Dani Subotica (111.000 dinara za sprovođenje početnog istraživanja), Plej Subotica (112.000 dinara za video miks), Medija centar Odžaci (98.000 dinara za grafičku obradu), kao i Putevi prirode Novi Sad i Radio Subotica za pojedine produkcijske usluge. Vladan Stefanović je glavni urednik Radio Subotice.
Prema podacima iz Agencije za privredne registre, Magazin Dani Subotica osnovan je 2015. godine, a kao zastupnik registrovan je Vladan Stefanović — isto lice koje je iste 2022. godine postalo direktor VTV-a, korisnika sredstava na ovom projektu. To znači da se već u 2022. godini, godinu dana pre eksplicitnog “samofakturisanja” iz 2023, javlja sličan obrazac u kojem se račun ka korisniku sredstava izdaje preko firme čiji je zastupnik isto lice koje vodi i samog korisnika.
Time se obrazac u kojem se ista osoba pojavljuje i kao upravljač projekta i kao pružalac usluga javlja već u 2022. godini, pre nego što u 2023. postaje direktno vidljiv kroz samofakturisanje.
2023: Najveći iznos i promena kategorije
Najobuhvatnija dokumentacija odnosi se na 2023. godinu i projekat „Čokanske razglednice", za koji je opština Čoka izdvojila 1.840.000 dinara — najveći iznos u analiziranom periodu.
Ovde dolazi do ključne promene obrasca: za razliku od prethodnih godina, kada su projekti prijavljivani kao televizijski (sa maksimalnim učešćem javnih sredstava od 50 odsto), u 2023. godini projekat je formalno prijavljen kao sadržaj za internet medij — što omogućava sufinansiranje do 80 odsto.
Ipak, projekat istovremeno uključuje i televizijsku produkciju: planirano 30 sadržaja (10 tekstova za portal, 10 proširenih TV paketa i 10 kraćih TV paketa), realizovano 28. Ukupna vrednost projekta iznosila je 2.300.000 dinara, od čega je 1.840.000 dinara, ili 80 odsto, došlo iz budžeta opštine Čoka.
Takav model — formalno internet projekat sa stvarnom televizijskom produkcijom — nije nužno protivan propisima, ali jasno pokazuje kako se projektna kategorija može prilagoditi radi većeg procenta finansiranja.
Dokumentacija dodatno pokazuje da je kao podnosilac projekta navedeno pravno lice VTV d.o.o. Subotica, dok je kao medij preko kojeg se projekat realizuje upisan portal vojvodjanski.com, registrovan pod brojem IN000922. Istovremeno, ugovor, prijavu i izveštaje potpisuje direktor Vladan Stefanović kao odgovorno lice podnosioca projekta.
Takva struktura znači da projekat formalno konkuriše i dobija sredstva kao proizvodnja medijskih sadržaja jedne televizijske firme, dok se realizacija vodi kroz internet medij, što omogućava viši procenat sufinansiranja.
Veran Matić: „Jedan od najslikovitijih primera urušavanja projektnog sufinansiranja"
Veran Matić / Foto: Nebojša Babić
Predsednik Upravnog odbora ANEM-a i član Stalne radne grupe za bezbednost novinara Veran Matić ocenjuje da je reč o „jednom od najslikovitijih primera urušavanja koncepta projektnog sufinansiranja", koje se, kako navodi, godinama vezuje za ime Vladana Stefanovića.
„Nažalost, ovo se ne dešava samo u toj konkretnoj lokalnoj samoupravi, već širom Vojvodine, a sada sve češće i širom Srbije. Ovakve i slične zloupotrebe projektnog sufinansiranja — od načina formiranja komisija do podrške spornih projekata — začete su na lokalnom nivou i vremenom su se proširile na pokrajinu i republiku, do te mere da su obesmislile projektno sufinansiranje", navodi Matić.
Govoreći o modelu u kojem direktor firme koja dobija javna sredstva istovremeno, preko svoje preduzetničke radnje, toj istoj firmi fakturiše usluge, Matić ocenjuje:
„Očito je da postoji politička podrška na različitim nivoima, tolerancija u raznim institucijama, pa i doza saučesništva koja nešto ovako može da toleriše."
Komentarišući i situaciju u kojoj bivša direktorka korisnika sredstava, kroz svoju preduzetničku radnju, naplaćuje usluge u projektu finansiranom iz budžeta, Matić navodi da je reč o praksi koja otvara ozbiljna pitanja.
„Ovo mi deluje kao siva zona u kojoj su moguća različita tumačenja — od zatvaranja očiju na očite familijarne zloupotrebe do vidljivog kršenja zakona. Trenutna politička klima očito je takva da toleriše ovakvu vrstu postupanja."
Govoreći o cenama pojedinih usluga, poput 100.000 dinara za obradu fotografija ili ukupno 440.000 dinara za početno i završno istraživanje, Matić kaže da takvi iznosi otvaraju pitanje njihove opravdanosti.
„Naravno da otvara pitanje opravdanosti. Pogotovo u lokalnoj sredini. Nažalost, to je samo jedan od brojnih primera širom Srbije koji, po mom mišljenju, pokazuju koliko je projektno sufinansiranje udaljeno od svoje osnovne svrhe."
Matić smatra da je projektno sufinansiranje već duže vreme izgubilo osnovnu funkciju. „Iz godine u godinu udaljava se od svoje suštine i isključivo služi finansiranju provladinih medija i GONGO organizacija. U mandatu ministra Dejana Ristića pređen je Rubikon i sve moguće zloupotrebe sa lokalnog i pokrajinskog nivoa prelile su se i na republički nivo."
Smanjenje konkursa — ili prelazak na druge modele finansiranja
Dodatni kontekst daje promena u načinu finansiranja medija u opštini Čoka u poslednje tri godine.
Dok je u periodu 2019–2023. opština Čoka za konkurse za sufinansiranje javnog informisanja izdvajala između 4 i 4,84 miliona dinara godišnje, u 2024. godini taj iznos je drastično smanjen — opredeljeno je 480.000 dinara, a raspodeljeno svega 310.000 dinara.
U 2025. godini opredeljen je isti iznos — 480.000 dinara, raspodeljen na tri subjekta, među kojima nije bilo VTV-a. Prema dostupnim podacima, u radu konkursne komisije te godine učestvovala je Dragana Stefanović — ista osoba koja se u prethodnim godinama pojavljuje kao direktorka VTV-a, a zatim i kao preduzetnica koja toj istoj firmi fakturiše usluge u projektima finansiranim iz budžeta Čoke.
Za 2026. godinu konkurs je ponovo raspisan u istom iznosu — 480.000 dinara.
Iskustva iz drugih lokalnih samouprava, uključujući Bečej i Novi Bečej, pokazuju da se uz smanjenje konkursnih sredstava često povećava obim javnih nabavki male vrednosti, kroz koje lokalne samouprave angažuju medije za proizvodnju sadržaja mimo konkursne procedure. Ostaje da se istraži da li se sličan model primenjuje i u opštini Čoka.
Šta dokumentacija dokazuje, a šta ne?
Ilustracija: Webinfo / AI
Dokumentacija pokazuje da je opština Čoka od 2019. do 2023. godine isplatila 5.314.000 dinara firmi VTV d.o.o. Subotica, koja se u dokumentaciji pojavljuje direktno i preko svojih ogranaka i medija kroz koje su projekti realizovani — TV Bečej, TV Novi Bečej i portal vojvodjanski.com — kao i 5.300.000 dinara firmi Novosadska TV d.o.o. iz Novog Sada, ukupno preko 10,6 miliona dinara samo na ova dva korisnika.
Istovremeno, iz dokumentacije se vidi da su ove dve firme u projektima finansiranim iz budžeta opštine Čoka i međusobno sarađivale, budući da se Novosadska TV pojavljuje kao angažovani izvođač u projektu čiji je nosilac VTV. Na taj način, njihove uloge se prepliću upravo u projektima finansiranim iz budžeta opštine Čoka.
Dokumentacija dalje pokazuje da su se mediji realizacije menjali, ali da je korisnik sredstava ostajao isti, kao i da su Dragana i Vladan Stefanović imali ključne uloge u toj strukturi — najpre kroz upravljanje firmom, a zatim i kroz preduzetničke radnje koje su toj istoj firmi fakturisale usluge u projektima finansiranim javnim novcem.
U okviru tih projekata evidentirani su i pojedinačni troškovi koji dodatno ilustruju obrazac raspodele novca — uključujući naplate za početna istraživanja, obradu fotografija i druge produkcijske usluge, kao i situacije u kojima se sredstva iz budžeta kroz projektne stavke vraćaju istoj firmi ili subjektima iz istog poslovnog okruženja. Istovremeno, u projektnim prijavama VTV navodi značajne tehničke i kadrovske kapacitete, što otvara pitanje zašto se deo tih usluga dodatno plaća spoljnim saradnicima.
Dokumentacija ne dokazuje krivično delo, nenamensko trošenje niti korupciju. Ne dokazuje ni da sadržaji nisu proizvedeni, niti da usluge nisu izvršene. Ali ona jasno pokazuje obrazac koji zahteva objašnjenje.
Pitanja koja čekaju odgovor
Webinfo je pitanja uputio Opštini Čoka i Vladanu Stefanoviću, odnosno firmi VTV d.o.o. Subotica. Posebno su tražena pojašnjenja o načinu na koji je meren stvarni domet sadržaja među građanima Čoke i o istraživanjima koja se u projektnoj dokumentaciji navode kao mehanizam procene uspešnosti projekta — istraživanjima čija metodologija i rezultati nisu dostavljeni do objavljivanja ovog teksta. Ni odgovori na pitanja nisu dostavljeni.
Ostaju otvorena pitanja na koja bi javnost imala pravo da dobije odgovor:
Kako je opština Čoka procenjivala stvarni domet TV Bečej, TV Novi Bečej, Novosadske TV i portala vojvodjanski.com kod građana Čoke — odnosno, koliko građana opštine zaista prati ove medije?
Da li je ikada urađeno merenje gledanosti, čitanosti ili dosega ovih medija na teritoriji opštine Čoka, pre dodele sredstava?
Ako su projekti predstavljeni kao doprinos javnom informisanju, kako se objašnjava da se sadržaj u najvećoj meri svodi na praćenje već planiranih događaja — manifestacija, sportskih i kulturnih aktivnosti, umesto na istraživačko ili analitičko informisanje o radu lokalne samouprave i problemima građana?
Da li je opština znala da se usluge u projektu fakturišu preko preduzetničkih radnji Dragane i Vladana Stefanovića, odnosno preko Magazina Dani Subotica čiji je zastupnik isto lice koje vodi VTV?
Da li su članovi komisije za dodelu sredstava imali uvid u ove odnose?
I najvažnije: da li ovakav model zaista obezbeđuje građanima Čoke redovno, relevantno i kritičko informisanje od javnog interesa — ili se kroz njega javni novac pre svega usmerava ka održavanju jednog razgranatog medijskog sistema čiji domet kod tih građana nikada nije utvrđen?
Slučaj Čoke pokazuje kako projektno sufinansiranje javnog informisanja, i kada je formalno pokriveno ugovorima, računima i izveštajima, može postati model u kojem isti akteri godinama dobijaju novac, realizuju projekte i međusobno fakturišu usluge.
Ključno pitanje zato nije samo kako je novac trošen, već da li je uopšte postignut osnovni cilj — da građani Čoke budu informisani. Odnosno, da li je javni interes zaista ostvaren, ili je godinama posredovan kroz medije čiji stvarni domet među tim građanima nikada nije utvrđen.
Ilustracija: AI / Webinfo — Proizvodnja medijskih sadržaja ne znači nužno i informisanost građana; ključno pitanje ostaje njihov stvarni domet.
